Cáipéis is ea Prótacal Kyoto

Tá thart ar 180 tír tar éis an cháipéis áirithe seo a shíniú i Kyoto na Seapáine i Nollaig 1997.

• Roinneann Prótacal Kyoto gealltanais le cuspóirí éagsúla atá ceangailte de réir dlí maidir lena gcur amach gáis a laghdú nó ar a laghad é a theorannú!
• Ní rachaidh an prótacal i bhfeidhm, áfach, ach ar pháirtithe a aontaíonn leis ina iomlán ach é a shíniú agus é a dhaingniú. Mura gcuireann Stát ar bith an méid sin i gcrích, ní bheidh sé ceangailte ag an bprótacal chomh luath agus a thagann sé isteach.
• Tiomnaíonn an prótacal 38 tír thionsclaithe go ngearrfaidh siad, idir 2008 agus 2012, a gcur amach gáis go dtí leibhéil atá 5.2% níos ísle ná leibhéil 1990.

An Iarmhairt Cheaptha Teasa agus Gáis

• Tá go leor comhdhúl ceimiceacha ar fáil in atmaisféar an domhain a iompraíonn mar gháis a théann i bhfeidhm ar an iarmhairt cheaptha teasa.
• Ligeann na comhdhúile nó na gáis seo do sholas na gréine a theacht isteach san atmaisféar go furasta.
• Nuair a bhuaileann solas na gréine dromchla an domhain, frithchaitear cuid den solas sin ar ais go dtí spás mar radaíocht infridhearg (teas).
• Ionsúnn na gáis a bhaineann leis an iarmhairt cheaptha teasa, ionsúnn siad an radaíocht infridhearg seo agus dá dheasca sin bíonn an teas gafa san atmaisféar.
• Tar éis tamaill is ionann an méid fuinnimh a thagann ón ngrian go dtí dromchla an domhain agus an méid fuinnimh a radaítear ar ais go dtí spás – rud a fhágann go bhfuil teocht dhromchla an domhain saghas mar an gcéanna an t-am ar fad.
• Tá gnéithe a théann i bhfeidhm go trom ar an iarmhairt cheaptha teasa ag baint le han-chuid gás. Tá roinnt de na gáis seo le fáil sa dúlra, mar shampla gal uisce, dé-ocsaíd charbóin, meatán agus ocsaíd nítriúil, agus tá roinnt eile saorga nó de dhéantús an duine ar fad – cosúil le gáis, mar shampla, a úsáidtear le haghaidh aerasól.

Cur Amach Gáis

Clúdaíonn na cuspóirí seo cur amach sé ghás a théann i bhfeidhm ar an iarmhairt cheaptha teasa, clúdaíonn siad na gáis seo a leanas:

• Dé-ocsaíd charbin (CO2).
• Meatán (CH4); Líonadh talún: an dianscaoileadh d'ábhair nádúrtha ar nós féir, glasraí agus cairtchlár.
• HFCanna: cuisneoirí agus reoiteoirí.
• PFCanna: tá siad seo i múchtóirí dóiteáin agus baintear úsáid astu chomh maith do chur i bhfeidhm, ó am go ham, cosmaideach agus leighis. Níl aon fhoinse nádúrtha de PFCanna.
• SF6 (sulphur hexafluoride an Bhéarla): tá sé seo le fáil i liathróidí leadóige, i mboinn ardfheidhmíochta agus ar an taobh istigh de runners nó sneakers áirithe.